Colonialisme vert

Depuis longtemps chacun.e en Europe occidentale est en mesure de suivre toutes sortes d’infos à propos de la covid-19 et la consommation d’animaux sauvages, de zoonoses et des effets de la pandémie pour le tourisme, ou des conflits entre agriculture et gestion des ressources naturelles. Dans un long article sur Africa is a country l’ « écologiste carnivore » Kényan Mordecai Ogada se penche sur les relations entre protection environnementale, tourisme et survie dans le Kenya d’aujourd’hui. Son texte commence par souligner l’hypocrisie occidentale dans la critique sur la façon dont les Chinois se comportent par rapport à de la nourriture vivante. Mais après, Ogada se tourne vers la situation dans son pays. Je reprends son texte dans ses grandes lignes.

Depuis cent ans, le Kenya est un exemple type de tout ce qui va bien ou mal en Afrique dans la relation entre gestion environnementale et tourisme. (Dans les médias surgissent encore toujours des photos de gars (m/f) posant fièrement sur un lion ou un éléphant qu’ils ont tué pour le sport, mais savez-vous que pendant un safari en 1909 le président étatsunien Theodore Roosevelt et sa compagnie ont réussi un vrai carnage en abattant plus de 11.000 animaux, dont plusieurs espèces des « cinq grands »: lion, léopard, éléphant, buffle et rhinocéros ?) Mais bon, à cause d’interdictions de voyager et de confinements le tourisme en Kenya s’est pratiquement effondré. Comme il n’y a plus de touristes étrangers, les installations existantes ont un besoin urgent de clients autochtones et locaux – un public que l’on ne voulait à peine connaître auparavant.

C’est surtout dans les réserves naturelles que la tragédie se déroule vraiment. C’est là en effet que les ONG de protection environnementale ont depuis longtemps sorti le grand jeu à convaincre des communautés réticentes de pasteurs et d’éleveurs à partager leur aménagement avec les animaux sauvages. Il fallait bien alors que ces communautés renoncent à leurs moyens de vivre et à leur identité basée sur l’élevage. Pour les environnementalistes le paysage n’appartiendrai pas aux hommes, mais au monde des animaux. De toute façon, ce décor naturel ne contient pas de valeur culturelle intrinsèque, de sorte que, comme les touristes, eux s’intéressent à la faune sauvage, il serait mieux pour les éleveurs de faire appel à ces passants-là pour contribuer à leur subsistance. En contrepartie de subventions (argent gratis !) les communautés locales se retireraient vers les bords du décor et mettraient les plus belles parties à disposition des animaux sauvages, qui de leur part attireraient les touristes. Il ne leur restera que de jouer les gardiens, garçons, cuisiniers, etc.

Depuis la flambée de la covid-19 ces communautés locales souffrent de plusieurs formes de pauvreté. Maintenant que le tourisme s’est effondré, elles dépendent de distributions alimentaires. Chacun ne comprenant qu’un brin de l’économie de l’élevage sait, selon Ogada, qu’il a toujours été inconcevable pour une communauté de pasteurs et d’éleveurs d’être dépendante de distributions alimentaires. Mais le culte de la protection de la nature a sapé la résilience de communautés entières. Deux cents ans après la première invasion, l’Occident a réussi encore à mettre l’Afrique à genoux en la rendant dépendante.

Le monde devrait se rendre compte de la menace qui émane du mouvement mondial de protection de la nature comme il s’est développé à l’Occident. La façon dont il poursuit ses objectifs est impitoyable et elle manifeste selon Ogada toutes les caractéristiques d’un culte. D’un côté la jeunesse africaine se débat avec les visions de nonagénaires occidentaux comme David Attenborough, qui dans ses docus nature néglige consciemment les populations humaines ; de l’autre côté les dirigeants africains se laissent sermonner par une adolescente européenne dont l’assurance éloquente et le manque de compréhension ne laissent aucune place au moindre doute de soi-même. Et tandis que des étudiant.e.s africain.e.s peinent à se faire entendre dans le monde académique, ils et elles sont confronté.e.s à des théories dérisoires selon lesquelles la moitié de la terre devrait être protégée en faveur de la biodiversité. Ce que l’on omet à dire est que cette moitié se situerait majoritairement dans le Sud mondial, vu que c’est là que se trouve en premier lieu une biodiversité assez importante pour des mesures tellement draconiennes. Les Nations Unies et d’autres instances internationales, comme la Convention pour la Diversité Biologique, semblent avoir repris l’idée. On propose maintenant d’élargir la proportion du paysage global qui serait soumise à des mesures de protection environnementale de 14 % à 30 %. Pour Ogada, réaliser un tel objectif reviendrait à du génocide.

Ce petit texte est basé sur des fragments de l’article What Chinese people eat. J’ai publié la version originale en néerlandais le 16 novembre, mais voilà que deux jours plus tard je trouve sur Le monde diplomatique dans la rubrique des livres du mois le texte suivant d’Ali Chibani.

L’invention du colonialisme vert. Pour en finir avec le mythe de l’éden africain

Guillaume BlancFlammarion, Paris, 2020, 352 pages, 21,90 euros.

Précis et exhaustif, Guillaume Blanc, historien de l’environnement, décrit la manière dont, en Afrique, la transformation d’espaces agropastoraux en parcs naturels est encouragée par des organisations nées dans le contexte colonial. Investis par d’anciens administrateurs coloniaux, l’Union internationale pour la conservation de la nature (UICN), le Fonds mondial pour la nature (WWF), l’Organisation des Nations unies pour l’éducation, la science et la culture (Unesco)… multiplient les actions motivées par le mythe de la « forêt perdue » dans une « Afrique plus naturelle qu’humaine », éden « à protéger contre des Africains destructeurs ». Appauvries et dépendantes du tourisme, les populations autochtones sont aussi expropriées à la demande d’organisations internationales qui exigent l’abolition des « droits humains individuels » dans les parcs naturels. L’exemple du parc national du Simien, en Éthiopie, témoigne du remplacement du « fardeau civilisationnel de l’homme blanc » par le « fardeau écologique de l’expert occidental ». L’auteur n’oublie pas de rappeler la complicité des dirigeants africains, avides « de la reconnaissance des institutions internationales et de leurs aides financières ».

Wilde dieren, Afrika en corona

In West-Europa kan iedereen al geruime tijd in de media de berichten volgen over de conflicten tussen landbouw en natuurbeheer, covid-19 en het eten van wilde dieren, over zoönose en de economische gevolgen van de pandemie voor het toerisme. In een lang artikel op de mooie website Africa is a country heeft de Keniaanse carnivore ecologist Mordecai Ogada het over de relaties tussen milieubescherming, toerisme en overleven in het Kenia van vandaag.  Zijn stuk, dat begint met een kijk op de westerse hypocrisie in de kritiek op hoe men in China omgaat met levend eten, komt na een tijd terecht bij de situatie in zijn land. Ik neem het hieronder in grote lijnen over; iedereen hier is inmiddels immers vertrouwd met natuurfilms, David Attenborough (laatst nog een idolaat stuk in De groene Amsterdammer), beelden van safari’s en wildreservaten, en de soms bitse discussies in deze streken tussen natuurbeschermers, boeren en klimaatactivisten.

Ogada begint met de vaststelling dat Kenia de laatste honderd jaar een typevoorbeeld was van al wat in Afrika goed en fout ging in de relatie tussen natuurbeheer en toerisme. (Nog steeds duiken er recente foto’s op van types die trots poseren op een olifant of een leeuw die zij voor de sport hebben doodgeschoten, maar wist je dat in 1909 een safari met VS-president Theodore Roosevelt erin slaagde meer dan 11.000 dieren om te leggen, waaronder verschillende exemplaren van the big game: olifant, leeuw, buffel, neushoorn en luipaard?) Nou goed, vanwege reisverboden en lockdowns is het toerisme in dat land vrijwel ingeklapt. De obsessie met buitenlandse toeristen (die er nu niet meer zijn) maakt dat de bestaande voorzieningen zich ineens moeten richten op mogelijke binnenlandse en lokale klanten – een publiek dat zij vroeger amper zagen staan.

Maar het is vooral in de natuurreservaten dat de ware tragedie zich afspeelt. Daar immers hebben ngo’s voor natuurbescherming lange tijd alles uit de kast gehaald om weigerachtige gemeenschappen van herders en veehouders ertoe te brengen hun landschap te delen met wilde dieren. Daarvoor moesten zij dan wel hun bestaansmiddelen en hun identiteit (die gebaseerd was op de veehouderij) opgeven  of tenminste zwaar in vraag stellen. De redenering van de natuurbeschermers was dat het landschap niet aan de mensen toebehoort, maar aan de dierenwereld, en dat die bovendien geen intrinsieke culturele waarde bezit. Toeristen zijn geïnteresseerd in wildlife, en dus konden de veehouders voor hun levensonderhoud voortaan beter een beroep doen op die arrivals, zoals zij in Kenia schijnen te heten. In ruil voor subsidies (gratis geld!) moesten de lokale gemeenschappen zich terugtrekken naar de randen van hun land, en de beste gedeelten daarvan ter beschikking stellen van de wilde dieren die toeristen zouden aantrekken. Zij moesten hun kudden inkrimpen en leren zich ten dienste stellen van de toeristen, als kelners, opzichters, koks, rangers en dergelijke.

Sinds de uitbraak van covid-19 lijden deze lokale gemeenschappen onder allerlei vormen van armoede. Nu het toerisme is ingestort, hangen zij af van voedselbedeling. Voor wie ook maar een beetje de economie van de veehouderij begrijpt, is het ondenkbaar dat gemeenschappen van herders en veehouders nu afhankelijk zijn van voedselbedeling – zeker in een jaar dat zoveel neerslag en grasgroei heeft gekend. De cultus van het natuurbehoud heeft het weerstandsvermogen van hele gemeenschappen ondermijnd. Tweehonderd jaar na zijn eerste inval is het Westen er weer in geslaagd Afrika op de knieën te krijgen door het van zich afhankelijk te maken.

De wereld moet zich bewust worden van de dreiging voor sociale stabiliteit die uitgaat van de wereldwijde natuurbeschermingsbeweging, zoals die tot stand is gekomen in het Westen. De manier waarop die haar doelen nastreeft is meedogenloos en vertoont alle kenmerken van een cultus. Negentigjarige westerlingen zoals Sir David Attenborough schrijven routineus toekomstdoelen voor aan de jongeren in het zuidelijk halfrond. (De global South is meer dan het zuidelijk halfrond; denk aan wat vroeger ‘de derde wereld’ heette – maar voor dit verhaal gaat het toch vooral om zuidelijk Afrika.) De natuurfilms die hij daarvoor inzet laten bewust menselijke bevolkingen uit beeld. En terwijl de Afrikaanse jeugd worstelt met de visies van oude westerlingen, worden hun leiders geconfronteerd met de vermaningen van een Europese tiener, verstrekt met de welbespraakte zelfverzekerdheid van iemand die in de verste verte zelfs niet de geringste kennis heeft die nodig is om ook maar een beetje twijfel te hebben aan zichzelf.

Terwijl Afrikaanse studenten proberen zich hoorbaar te maken in academia, worden zij geconfronteerd met bespottelijke theorieën, zoals de halve-aarde theorie van een gezaghebbende prof in Harvard. Volgens deze theorie zou de helft van de aarde ‘beschermd’ moeten worden ten bate van de biodiversiteit. Wat de voorstanders er niet bij vermelden is dat deze biodiversiteit zich overwegend bevindt in de tropen, aangezien de landen met gematigde temperaturen niet langer een biodiversiteit hebben die zulke drastische maatregelen verantwoordt. Dit soort theorieën in praktijk brengen, zou neerkomen op genocide, maar de wereld lijkt dat maar als heel normaal te accepteren wanneer de bescherming van het milieu wordt ingeroepen.

De Verenigde Naties en andere wereldwijde instellingen, zoals de Convention for Biological Diversity, hebben het idee overgenomen. Er wordt nu voorgesteld om de proportie land die valt onder milieubescherming op te trekken van de huidige 14 % tot 30 %. Het idee wordt van verschillende zijden ondersteund, maar daarbij zijn er twee opvallende constanten: het gaat steeds om witte mensen die dat doen, en het verschil in consumptiepatronen tussen henzelf en het zuidelijk halfrond komt daarbij niet ter sprake.

De term ‘het nieuwe normaal’ wordt tot misselijk maken toe te voorschijn gehaald om de wereld van na covid-19 aan te duiden. In werkelijkheid is het de manier waarop de volkeren en het leefmilieu van de global South zijn uitgebuit door het Westen, die abnormaal is. Nu gek genoeg de pandemie Afrika minder lijkt te raken dan de global North, heeft de coronacrisis misschien een en ander rechtgezet.

Het voorgaande is gebaseerd op fragmenten uit What Chinese people eat.

De wereld in je

Elders op deze blog zie je dat ik het ook doe: menselijk en niet-menselijk naast elkaar plaatsen, en dus een onderscheid maken tussen die twee categorieën. Volgens filosoof Emanuele Coccia is dat een vergissing. Zo stel je immers tegenover het menselijke een andere categorie die bestaat uit zaken die onderling niets met elkaar te maken hebben, bijvoorbeeld champignons, lieveheersbeestjes en olifanten – terwijl het helemaal niet evident is dat een lieveheersbeestje dichter bij een paddenstoel staat dan bij mensen.

Dit soort benadering leidt volgens hem tot een reductionistisch naturalisme, waardoor datgene wat de mens menselijk maakt teruggevoerd wordt tot een spel van blinde moleculen. Waarom zou je immers de zaak niet omdraaien, en onderzoeken hoe je datgene wat de mens menselijk maakt (rationaliteit, taal, spiritualiteit) ook terugvindt bij elke andere levensvorm, zij het iedere keer in een verschillende vorm of verschijning?

Emanuele Coccia wordt uitgebreid geïnterviewd hierover in SOLDES almanach #6  uit 2019, in pre-coronatijden dus. Zijn stelling is dat het meest wezenlijke onderlinge verband tussen levende wezens niet loopt via de genetica of de voortplanting, die een grote familie van levende wezens zou doen ontstaan met onderling verschillende graden van verwantschap, maar “on est tous interconnectés parce qu’on ne cesse pas de manger les autres : chaque jour, vous mangez des êtres d’autres espèces”.

Wat maakt dan onder alle levende wezens juist bomen en planten bijzonder? Dat zij geen andere levende wezens eten. De natuur vertoont een ongehoord geweld: iedereen en alles eet alles en iedereen. Alleen de planten worden opgegeten, zonder dat zij zelf anderen eten. Dat betekent echter niet – zoals Peter Wohlleben wel lijkt te suggereren – dat je het samenleven van bomen en planten kan gebruiken als een model voor maatschappelijk samenleven. Want zelfs als planten een familieleven hebben en geen andere levende wezens eten, blijft toch dat zij zelf leven om gegeten te worden.

Voor Coccia is het een mysterie dat het blijkbaar het einddoel is van elk levend wezen om opgegeten te worden door andere levende wezens. Maar op die manier transformeert iedereen iedere keer wel opnieuw de ander tot zichzelf: je neemt de substantie of het vlees van een ander levend wezen en maakt het tot een deel van je eigen lichaam. En dat eigen lichaam deel je weer met de wereld. « D’un côté, il y a l’appropriation d’une partie du monde, pour en faire la chair de sa propre chair; de l’autre une partie de notre propre corps est restitué au monde, pour en faire un mobilier de cet univers vaste et infini. Avec le souffle, sujet et objet, moi et environnement, contenant et contenu ne cessent pas de changer de place. »

De daad van het ademen zelf toont inderdaad al dat het onderscheid tussen jou en de rest van de wereld materieel gezien een illusie is; het ademen dwingt je de hele tijd om je te vermengen met wat rondom je bestaat. Ademen betekent de substantie van de wereld tot je nemen en ze transformeren tot ik, of in de woorden van Coccia, een voortdurende constructie en deconstructie van jezelf. Dat maakt de relatie tussen mensen en andere levenden tot meer dan een puur morele relatie van respect; het is een vooral een intieme relatie, waarin gelijk welk levend wezen tegelijk deel uitmaakt van je verleden en van je toekomst.

Hout of woud

In 2019 lanceerden Jeff Gibbs en Michael Moore hun film Planet of the humans, waarin zij nogal wat pretenties in verband met ecologische transitie doorprikten. Dat lokte kritiek uit: de informatie die de makers gebruikten zou achterhaald en misleidend zijn (zie mijn eerder bericht Green capitalism.e vert).

Een belangrijk deel van de film gaat over de verwoesting wereldwijd van wouden. Die moeten voor een groot deel plaats maken voor agro-industrie, die dan weer alternatieven produceert voor fossiele brandstoffen; een ander deel van de bossen wordt gekapt om biomassacentrales te voeden, die zo ‘groen gas’ kunnen produceren. Gibbs en Moore gaan uitgebreid in op de ongerijmdheid van het vernielen van wouden – de meest banale media noemen ze de ‘groene longen van de aarde’ – voor de productie van ‘groene energie’. Dit soort ecologische transitie is gebaseerd op kaalslag, vernietiging van biodiversiteit en de destructie van planten die kooldioxide kunnen opnemen. Zou dit achterhaald en misleidend zijn?

In Kopenhagen hebben onlangs nog 220 wetenschappers en 32 milieubeschermingsorganisaties bij de regering en het parlement geprotesteerd tegen de Deense betrokkenheid bij de grootschalige verwoesting van wouden in Estland. Denemarken is een van de Europese landen waar het meest hout gebruikt wordt voor de opwekking van energie. Die Denen, lekker bij de houtkachel, ja, gezellig en natuurlijk; maar ook veel stadsverwarming draait op brandhout. Bijna twee derden van de hernieuwbare energie komt voort uit de verbranding van houtbiomassa; de rest is wind en zon.

Tegelijk heeft Denemarken een van de kleinste woudoppervlakten in de EU. Dus moet meer dan 90 % van het energiehout geïmporteerd worden, vooral uit Estland, zo blijkt. En daar worden dus op grote schaal bomen gekapt om ze om te zetten in pellets, waarvan dan weer 58 % van de export naar Denemarken gaat. Die cijfers zeggen nog niet zoveel over de fysieke hoeveelheid bos die eraan gaat.

Volgens Estonian Forest Aid zou de jaarlijkse kap van 8 miljoen kubieke meter bos nog als duurzaam kunnen worden beschouwd, maar nu wordt er al meer 10 miljoen kuub per jaar gekapt, en de houtbedrijven zouden naar 15 miljoen willen gaan. Die Estse 10 miljoen m3 wordt ‘geoogst’ op een totale woudoppervlakte van ongeveer 2 miljoen hectare. In Wallonië leveren een kleine 550.000 ha bos jaarlijks zo’n 3 miljoen m3 aan hout op. Met andere woorden, relatief gezien is de productie van hout in Wallonië net iets destructiever dan die in Estland, maar rekenkundig kloppen de verhoudingen.  Als voor de productie van 3 miljoen kuub in Wallonië 550.000 ha woud nodig is, dan is inderdaad voor de Estse productie van 10 miljoen kuub rekenkundig 1,83 miljoen hectare vereist. Daar kan ik mij nog steeds niks bij voorstellen. Laat ik er maar van uitgaan dat tien miljoen kubieke meter hout heel veel bos is. Toen een paar jaar geleden in Lierneux zes hectare woud gekapt werd voor de aanleg van een windturbinezone, was dat op mensenmaat al een serieus bos dat eraan ging – hoe moet je je dan 1,83 miljoen hectare voorstellen? (Het betekent natuurlijk niet dat er 1,83 miljoen ha gekapt wordt; wel dat de productie van 10 miljoen kubieke meter hout een totale bosoppervlakte veronderstelt van bijna 2 miljoen hectare – heel veel dus.)

Nu wordt houtverbranding voor de gemakkelijkheid als klimaatneutraal beschouwd, omdat er daarbij niet meer CO2 vrijkomt dan de bomen al eerder uit de atmosfeer hebben opgenomen. Daarbij vergeet men dan wel dat die bomen er een heel leven over gedaan hebben om al die koolstofdioxide op te nemen, maar dat die bij verbranding in een keer weer vrij komt. Los daarvan is het gekke natuurlijk dat goede en gezonde bomen die er jaren aan besteed hebben om een bos te worden, gekapt en gehakseld worden tot pellets en biomassa, om dan verbrand te worden voor de productie van ‘groene’ energie. Ik zou denken: had dat bos laten staan, met al zijn fauna en flora en biodiversiteit, en geniet daar van.

Daarmee heb je dan geen verwarming, nee, maar er zullen wel methoden van energieopwekking zijn die minder schade toebrengen aan de natuur en de leefomgeving. Dat is het waar Gibbs en Moore de vinger op leggen, en waartegen ook de Deense critici protesteren: voor de productie en verkoop van ‘groene’ energie wordt elders en uit het zicht van de consument door grote bedrijven op grote schaal duurzame natuur vernietigd.

Enfin, Planet of the humans heeft ook een Frans ondertitelde versie: Planète des humains ou Comment le capitalisme a absorbé l’écologie.

Green capitalism.e vert

Planet of the humans/Planète des humains ou Comment le capitalisme a absorbé l’écologie.

Le documentaire de Jeff Gibbs et Michael Moore date de 2019 et il vaut toujours la peine de le regarder – en plus, il en existe une version sous-titrée en français.

Jeff Gibbs’ and Michael Moore’s documentary dates from 2019 and is still worth watching. Its critics claim the film is partially outdated and misleading. Well yes, factual situations change over time – but what surely hasn’t changed is the continuous rampage and plunder and devastation and displacement of (indigenous) people, animals, forests and ‘nature’.

On 29 July, 2020 Global Witness’ annual report revealed the highest number of land and environmental defenders murdered on record in a single year, with 212 people killed in 2019 for peacefully defending their homes and standing up to the destruction of nature. The NGO also highlights the ongoing pattern of indigenous communities disproportionately attacked for standing up for their rights and territories – despite research showing that indigenous and local communities manage forests that contain the equivalent carbon of at least 33 times our current annual emissions. In 2019 the Amazon region alone saw 33 deaths. 90% of the deaths in Brazil occurred in the Amazon.

Les détracteurs du film prétendent que celui-ci est partiellement dépassé et trompeur. Ben oui, avec le temps des faits et des situations évoluent – mais ce qui n’a pas changé du tout sont le ravage, le pillage, la destruction et le déplacement continus de peuples (indigènes), d’animaux, de forêts et de la ‘nature’.

Le 29 juillet 2019 le rapport annuel de Global Witness a dévoilé un sombre record de défenseurs des droits à la terre et de l’environnement assassinés en une seule année : 212 personnes ont été tuées en 2019 pour avoir défendu pacifiquement leurs maisons et s’être opposées à la destruction de la nature. L’ONG souligne également le fait qu’en ce moment les communautés indigènes subissent des attaques disproportionnées pour avoir défendu leurs droits et leurs territoires. Pourtant les recherches montrent que les communautés indigènes et locales gèrent des forêts qui contiennent l’équivalent en carbone d’au moins 33 fois nos émissions annuelles actuelles.

Bien sûr, Planète des humains est très étatsunien de contenu et de style, mais les pratiques que le documentaire dénonce n’ont certainement pas cessé, ni en Europe, ni de la part de par exemple la Chine (en Afrique, en Amérique du Sud).

And yes, Planet of the humans is very US-American in content and style, but the practices it describes have not ceased, nor in Europe, nor as performed by for instance China (in Africa, in South America). Forests are still ravaged for the production of biomass or the implantation of industrial wind turbine areas; devastations caused by fracking and the production of shale gas have never stopped. And what also goes on are the greenwashing and the continuous propaganda in all media and politics for a ‘green capitalism’.

Planet of the humans shows in detail how innumerable ‘green’ initiatives are really not much more than yet another vehicle to produce profit for banks, oil companies, the fossil energy industry and every kind of business attracted by subsidies and the promise of new markets. About environmental activists Gibbs and Moore ask themselves: “… I wonder, what are they hiding? And why are they hiding it? Is it their ignorance? Or is it something else? What if they themselves had become a  (inarticulate)? What if they’d made some kind of deal they shouldn’t have made?”

La dévastation de forêts pour la production de biomasse ou pour l’implantation de zonings éoliens n’a jamais cessé ; il y toujours des initiatives de fracking et d’exploitation de gaz de schiste. Et ce qui continue également sont l’écoblanchiment et la propagande permanente dans les média et la politique pour un ‘capitalisme vert’.

En effet, le documentaire montre en plein détail comment d’innombrables initiatives « vertes » ne sont en réalité qu’un vecteur de plus au profit de banques, compagnies énergétiques, producteurs d’énergies fossiles et tout autre entreprise attirée par les subventions et la promesse de nouveaux marchés. A propos des écologistes actifs, Gibbs et Moore se demandent donc: « … que cachent-ils ? Et pourquoi ? Est-ce un problème d’ignorance ? Ou autre chose ? Et s’ils avaient, eux-mêmes, été menés en bateau ? Et s’ils avaient passé une sorte d’accord, qu’ils n’auraient pas dû passer ? »

Alors, voici Planète des humains ou Comment le capitalisme a absorbé l’écologie, sous-titré en français. Le film dure 1h 40’, mais on peut aisément y entrer et sortir à n’importe quel moment.

The film takes 1:40, but it’s very easy to get in and out at any moment you wish. Here’s the original version.

1000 meters

Here’s another ‘green’ one who would like to flood (‘volplempen’) the earth with wind turbines (see also Over duurzaamheid en actie). Boris Palmer is a member of the German party Bündnis 90/Die Grünen and Oberbürgermeister of the city of Tübingen in Baden-Württemberg. Unlike many other green politicians, this one openly declares that his main aim nowadays is the saving of the wind industry. What’s at stake?

The German (federal) government would like to impose a distance of at least 1000 meters between wind turbines and residential areas. This distance should be maintained quite rigidly. In the taz Palmer declares that a spacing of a thousand meters would eliminate about half of the possible sites for wind generators. Due to the widespread resistance of the population against the siting of any more wind energy production zones, construction firms are said to have lost up to 75% of building orders, compared to two years ago. So Palmer’s glad that at least in one other German Land the government is aware of the “drama” that the wind industry “is very short of an exit”. To really save this industry however, awareness is not enough, immediate drastic action is required, he says. Boris Palmer has a plan.

The federal government should provide new building orders for the wind generator companies to be able to bridge the actual dip in construction jobs. As long as there are no new and final decisions about new sites, these turbines should be stocked on the factory grounds. Then later, when and where the Grünen will rule, the implanting of the machines could start immediately. In the meantime, the Länder should create their own planning agencies to handle the “much too complicated procedures” for the approval of construction sites. These agencies should have the task of providing yearly a certain amount of appropriate locations – read: of circumventing or overruling local resistance and (judicial) procedures, a tactic very common indeed to many other countries where the population resists further degradation of their living environment. The Bundesverband Windenergie recently demanded the identification of two percent of the surface of each Bundesland for the construction of wind generator zones.

Boris Palmer is known as a green ‘realist’. This year he published a book, called Erst die Fakten, dann die Moral – Warum Politik mit der Wirklichkeit beginnen muss (‘First the facts, then morality – Why politics have to start from reality’), which is briefly mentioned in the Konkret issue of December 2019. There it reads that his focus on practical solutions for ‘reality’ inevitably leads to the acceptance of given situations and mental dispositions – not getting over them, but making them more tolerable. When it comes to fugitives, in 2017 he states that “we can’t help them all”, he has no problems with woods being cut down for industrial areas, with trees falling for wind generators, with monkeys being used in animal experiments, and neither with breathing fine dust and nitrogen oxide, since the economy and science need growth, that’s how they can function.

The interesting thing now is that Palmer seems to be vaguely aware of one of the paradoxes of the Energiewende that he so resolutely promotes within the premises of growth and progress – although he stops at thinking it through. In the beginning of the taz-interview he refers to the federal government subsidizing the buying of electric cars, “which will cause us to need much more electricity than we produce nowadays”. All right. But what if you aimed at reducing the number of cars, wouldn’t that help?  There’s a saying Endless growth is the logic of cancer cells. Tumours proliferate until they have killed the organism and in so doing destroyed themselves. The logic of capitalism is endless expansion and this logic is built upon credit. Growth must be financed through the expansion of money supply and the creation of new demand. But then again, to pay this credit further growth is necessary. An eternal treadmill. If you want  to solve the ‘problems of reality’ within the dictates of reality, you stay within the logic of capitalism. If you stay within he logic of capitalism, you stay within he logic of growth. If you stay within the logic of growth, you will forever be confronted with the problems of reality. And even the wind generator industry can’t stay a growing market forever – there are even physical limits to its possible expansion in populated regions.

O, is it that simple? No, of course not. Recently I read somewhere that Egypt is one of the most energy consuming countries of northern Africa. She would need an annual economic growth of 7% to be able to produce the energy required to provide basic things such as housing and food to her impoverished population – assuming of course that those in power would want to do that.  Seven percent growth in Egypt? Why not a global fair distribution of wealth instead? No, that would imply a transfer of wealth from the Western world to North Africa, and thus a relative slowing of wealth accumulation within western societies.

Do you need all this wealth accumulation around you? Take the example of the proliferation in Belgium of supermarkets. Right into the remotest corners of the kingdom, chains such as Aldi, Lidl, Carrefour, Albert Heyn, Colruyt, Delhaize, Alvo or Jumbo enter competition with one another with only one argument: cheap, cheaper, cheapest. Who profits from this growth? Not the staff – for them also the mantra is cheap, cheaper, cheapest: temporary or part-time contracts, ‘zero hour contracts’, students that are summoned via WhatsApp (the first one to react will have the assignment for the next day). Neither the producers and suppliers: everybody knows now about the human costs, here and in other continents, of this hunt for cheap food and household items. And yet, with the opening of a new Jumbo in the small municipality of Pelt for instance, the local retail market there will be saturated to more than two hundred percent. Those who stand to gain from this proliferation are not the consumers, but first of all the owners, super-rich families like the Schwarz (Lidl) and Albrecht (Aldi), or Colruyt and Delhaize.

How to get out of this? Dirk Bezemer in De Groene Amsterdammer talks about ‘repairing’ capitalism. But top-down policies, such as the Paris Climate Agreement or the European Green Deal won’t work as long as authorities serve the interests of banks, gas- and oil producers, industrial farming, etc. And the bottom-up repair through diminishing meat consumption, solar panels on the roof, investing in ‘green’ initiatives, local shopping … hits the limits of the habituation to comfort, consumption and seemingly endless possibilities.

OK, so let’s stay home tonight, and not take the car to drive to Brussels to go dining and attend a concert for which the artists came flying in from Canada (I first thought of Senegal or Bangladesh, but artists from countries like these don’t get a visa). We’ll spend the evening at home on the couch, munching locally grown carrots and drinking organic beer, and binge-watching whatever hyped series there is. German energy company Eon suggests that in 2018 video streaming has used worldwide as much electricity as Poland, Italy and Germany together: 200 billion kilowatt-hours. The assumption is somewhat dubious, due to a lack of hard figures, but certainly there is a so-called rebound-effect when it comes to digitalisation and IT-services. Electronic devices do need less and less energy  and so become more ecological. But at the same time, more and more people use these relatively cheap devices for increasingly more activities.

This all leads to a double paradox. Neoliberals who strive for continuous growth have exploited populations and governments to such a degree that these cannot guarantee growth any longer; and those who strive for an Energiewende throw themselves into alternatives that require growth and further destruction of living environments.